Burak ve Lamassu

Miraç Olayı’nı hepimiz duymuşuzdur. Miraç; Muhammed’in göğe yükselip, Allah’la buluşması olayıdır. Mescid-i Aksa’nın üzerinden Burak isimli varlığın üzerine binerek, göğe ulaşmıştır.

Miraç'ı temsil eden bir minyatür

Ben Miraç ve İsra olaylarından fazla bahsetmeyeceğim. Zira bunda da tartışmalar var ve çelişkiler mevcut (gerek göğün yedi kat olması ve orada geçen olaylar; gerekse Mescid-i Aksa’nın o dönemde inşa edilmemesi; İslam âlimleri arasında farklı görüşlere sebep olmuştur.)

Ancak dediğim gibi ben bunlarla ilgilenmiyorum. Benim burada ilgilendiğim asıl konu bu olayın başkarakterlerinden olan Burak isimli binek hayvanıdır. Kendisi, insan başlı ancak boyundan aşağısı hayvan bedenli olan ve iki kanadı bulunan bir karakter.

İslam kaynaklarda Burak anlatılırken şu ifadeler geçer:

“O Burak; cüssesi katırdan küçük hımardan büyük ve yüzü insan yüzü gibi. Lisanı Arabi; Her bir azası cevherden. Tırnakları mercandan. Ayakları altından, kuyruğu deve kuyruğu gibi, ayakları da deve ayağı gibi.”

Geniş çaplı ve daha anlaşılır anlatımı ise şöyledir:

…….Bundan sonra, Cebrail bana şöyle dedi:

— Ey Allah’ın Resulü, size cennetten Burak getirdim. Binin; me-le-i âlâ teşrifinizi bekler.

Bakınca Burak’ı gördüm. Güneş gibi aydınlığı vardı. Yıldırım hızı ile yürüyordu. Ayağını yerden kaldırdığı zaman, gözünün iliştiği yere basıyordu. Ayrıca, o Burak’ın yanında iki kanadı vardı; dilediği zaman, onlar vasıtası ile havada uçuyordu.»

Âlimler Burak’ı şöyle anlattılar:

— O Burak’ın Cüssesi katırdan küçük; merkepten büyük. Anlaşılır biçimde, fasih Arapça konuşur. Yüce Hak, onun her azasını bir başka cevherden yaratmıştır. Tırnaklan mercandan, ayakları altındandı. Göğsü kırmıza yakuttan, sırtı inciden. İki yanında kırmızı yakuttan kanatları var. Kuyruğu deve kuyruğuna benzer. Başka rivayette: Tavusku-şu kuyruğuna benzer. Son derece süslü idi. Yelesi at yelesine, ayakları da deve ayağına benzerdi. Üzerinde cennet eğeri vardı. Üzengileri kırmızı yakuttan ve cevherdendi.

Şimdi ise eski Orta Doğu mitolojilerinden, Asurlularınkisine ait bir karakter olan Lamassu’ya bakalım:

Lamassu

Lamassu, İnsan başlı, boynundan sonrası hayvan vücutlu ve kanatları olan bir yaratık. (İnsan başlı, boğa vücutlu, kartal kanatlı)

Karşılaştırdığımız zaman Burak’ın Lamassu’ya ne kadar çok benzediği hemen anlaşılacaktır. He, belli başlı-ufak tefek farklar olabilir: Örneğin; Burak katır ile eşek arası bir vücuda sahip iken, Lamassu boğa vücutlu. Ya da Lamassu’nun kanadının kartala ait olduğu belirtilirken, Burak’ınkinin neye ait olduğu belirtilmemiş. Ya da görevleri de farklı olabilir.

Burak

Ama yine de çok benzerlik var, özellikle şekil itibariyle hemen hemen aynılar:

1- Lamassu’nun boyundan sonrası hayvan vücudu; Burak’ınki de öyle.

2- Her ikisi de birbirine benzeyen hayvan vücutlarına sahip olmalarına rağmen, aynı şekilde insan başlarına da sahipler.

3- İkisinin de kanatları mevcut ve bunlar benzer şekilde.

4- İnançları göz önünde bulundurursak, Burak ve Lamassu birbirine çok yakın yerlerde ortaya çıkmış ve boy göstermiş inançlara aitler. Gerek Asur mitolojisi, gerekse İslam dini Orta Doğu’da ortaya çıkmış ve boy göstermişlerdir.

Tüm bu bulguları göz önünde bulundurduğumuz zaman Burak’ın kökeninin Lamassu’ya ait olması çok yüksektir. Elbette kesin bir şey söylemek mümkün değil. Ancak ben, Burak’ın kökeninin Lamassu’ya ait olduğunu düşünmekteyim.

Ayrıca yine aynı bölgede, bunlara benzeyen başka mitolojik karakterler de mevcut:

Örneğin Asurlulara çok yakın olan Perslerdeki Sfenks:

Perslerin Sfenks'i

******

Mısırlıların Büyük Giza Sfenks‘i:

Büyük Giza Sfenks'i

******

Ya da Yunan Mitolojisi’ndeki Sentor:

Sentor